توانسته از ميان همهء گروهها حامى و پشتيبان جلب كند حتّى از ميان طبقه‌اى كه با آنها به نبرد برخاسته است يعنى طبقهء ملأ و مترف به اصطلاح قرآن . سربازگيرى از طبقه‌اى عليه خود آن طبقه و از گروهى عليه منافع خود آن گروه ، بلكه شورانيدن يك فرد عليه تبهكارى شخص خودش ، كارى است كه اسلام فراوان در طول تاريخ كرده و مىكند . اسلام به حكم آنكه دين است و در درونىترين لايه‌هاى وجود انسان نفوذ مىكند ، و از طرف ديگر ، بر فطرت انسانى انسان تكيه دارد ، قادر است فرد را عليه تبهكارى خودش برآشوباند و بشوراند و « انقلاب خود عليه خود » به وجود آورد كه نامش « توبه » است . ايدئولوژيهاى گروهى و طبقاتى تنها قدرت انقلابىشان شورانيدن فرد عليه فرد ديگر ، يا طبقه عليه طبقهء ديگر است ولى هرگز قادر نيستند انقلاب فرد عليه خود برپا كنند ، همچنانكه قادر نيستند فرد را در درون خود از ناحيهء خود تحت مراقبت و كنترل قرار دهند . اسلام به حكم اينكه مذهب است و به حكم اينكه دين خاتم است ، بيش از هر مذهب آسمانى ديگر براى برپا داشتن عدالت اجتماعى آمده است ( 1 ) و قهرا هدفش نجات محرومان و مستضعفان و نبرد و ستيز با ستم‌پيشگان است ، امّا مخاطب اسلام تنها محرومان و مستضعفان نيستند ، همچنانكه حاميان خود را تنها از اين طبقه جلب نكرده است . اسلام حتّى از ميان طبقاتى كه به نبرد با آنها برخاسته است ، با تكيه به نيروى مذهب از يك طرف و بر فطرت انسانى انسان از طرف ديگر ، به گواهى تاريخ سرباز گرفته است . اسلام تئورى پيروزى انسانيّت بر حيوانيّت ، علم بر جهل ، عدالت بر ظلم ، مساوات بر تبعيض ، فضيلت بر رذيلت ، تقوا بر بىبندوبارى ، توحيد بر شرك است . پيروزى مستضعفان بر جبّاران و مستكبران يكى از مظاهر و مصاديق اين پيروزيهاست . ب . به دنبال بحث گذشته ، اين مسأله بايد طرح شود كه آيا فرهنگ اصيل

--> براى اسلام ، اين است كه اسلام به حمايت تودهء مردم برخاسته نه اينكه مخاطبش تنها تودهء مردم‌اند و ايدئولوژىاش ايدئولوژى گروهى و طبقاتى است ، و آنچه بيشتر مايهء فضيلت است اين است كه علاوه بر طبقات بهره ده ، از ميان خود طبقات بهره‌كش و صاحب سرمايه و قدرت ، با اتكاء به فطرت انسانى ، احيانا وجدانها را به سود طبقات بهره‌ده و محروم بر انگيخته است . ( 1 ) . حديد / 25 لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ . . . و اعراف / 29 . . . قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ . . . .